นางสาวมณีรัฐ เขมะวงศ์ สมาชิกวุฒิสภา (สว.) ตั้งกระทู้ถามรัฐบาลถึงแนวทางแก้ไขมลพิษทางน้ำข้ามพรมแดนในแม่น้ำกก แม่น้ำรวก แม่น้ำสาย และแม่น้ำโขง หลังพบการปนเปื้อนโลหะหนักต่อเนื่องกว่า 2 ปี โดยระบุว่าพื้นที่ต้นน้ำในเมียนมาและลาวมีเหมืองแร่ขยายตัว รวมถึงเหมืองทองคำแห่งใหม่ประมาณ 10 แห่ง จึงเสนอให้ไทยยกระดับความร่วมมือกับเมียนมา ลาว และจีน ผ่านกรอบคณะกรรมาธิการแม่น้ำโขง (MRC) และความร่วมมือล้านช้าง-แม่โขง (MLC) เพื่อตรวจสอบเหมืองต้นน้ำ ควบคุมกิจกรรมที่ก่อมลพิษ และกำหนดมาตรฐานตรวจวัดคุณภาพน้ำร่วมกัน พร้อมติดตามกรอบความร่วมมือไทย-เมียนมาให้เกิดผลเป็นรูปธรรม
นางสาวมณีรัฐ ยังขอให้นำผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมประกอบการเจรจาความร่วมมือด้านแร่สำคัญ โดยย้ำว่าผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจต้องไม่กระทบสุขภาพประชาชน พร้อมระบุว่าประชาชนเกือบครึ่งหนึ่งมีข้อจำกัดในการเข้าถึงน้ำสะอาด และมีค่าใช้จ่ายซื้อน้ำดื่มและดูแลสุขภาพเฉลี่ยครัวเรือนละ 2,600 บาทต่อเดือน ขณะที่แม่น้ำสายพบสารหนูสูงกว่าค่ามาตรฐาน 28 เท่า จึงขอให้รัฐบาลพิจารณาหลักเกณฑ์ประกาศเขตภัยพิบัติ จัดสรรงบเยียวยา ตรวจสุขภาพเชิงลึก จัดหาแหล่งน้ำสะอาดในพื้นที่แม่สายและแม่จัน รวมถึงตรวจสอบและฟื้นฟูพื้นที่เกษตรกรรมกว่า 200,000 ไร่ พร้อมตั้งข้อสังเกตว่าการสื่อสารและมาตรการช่วยเหลือในจังหวัดเชียงรายและเชียงใหม่ยังแตกต่างจากกรณีจังหวัดปราจีนบุรี
ด้าน นายทรงศักดิ์ ทองศรี รองนายกรัฐมนตรี ซึ่งได้รับมอบหมายจากนายกรัฐมนตรีให้ตอบกระทู้ ชี้แจงว่า รัฐบาลยกระดับความร่วมมือกับเมียนมาอย่างต่อเนื่อง โดยเริ่มหารืออย่างเป็นทางการที่กรุงเนปิดอว์ เมื่อวันที่ 20 สิงหาคม 2568 ก่อนจัดตั้งคณะทำงานด้านวิชาการร่วม และหารือระดับผู้นำระหว่างวันที่ 21-22 เมษายน 2569 ล่าสุดเมื่อวันที่ 6 สิงหาคม 2569 ทั้งสองประเทศได้ลงนาม TOR จัดตั้งคณะทำงานร่วมด้านการจัดการคุณภาพน้ำ ครอบคลุมการติดตามคุณภาพน้ำ สัตว์น้ำ ระบบนิเวศ และสุขภาพประชาชน รวมถึงกำหนดจุดตรวจวัดร่วมกัน
นายทรงศักดิ์ กล่าวว่าสำหรับกรอบ MRC ซึ่งมีสมาชิก 4 ประเทศ ได้แก่ ไทย ลาว กัมพูชา และเวียดนาม โดยไม่มีเมียนมาเป็นสมาชิก ไทยได้ประสานเมียนมาเพื่อร่วมตรวจติดตามคุณภาพน้ำตั้งแต่เดือนกรกฎาคม 2568 แต่เมียนมาเลือกใช้กลไกทวิภาคี ขณะที่ MRC ยังคงติดตามตรวจวัดสารหนูในลุ่มน้ำโขงอย่างต่อเนื่อง ทั้งนี้ เนื่องจากแต่ละประเทศใช้เกณฑ์และวิธีตรวจวัดคุณภาพน้ำแตกต่างกัน รัฐบาลจึงผลักดันให้กำหนดจุดและมาตรฐานการตรวจวัดร่วมกัน ส่วนความร่วมมือภายใต้กรอบ MLC ไทยได้ผลักดันประเด็นคุณภาพน้ำในการประชุมรัฐมนตรีต่างประเทศ ครั้งที่ 10 เมื่อวันที่ 15 สิงหาคม 2568 ณ เมืองอันหนิง มณฑลยูนนาน พร้อมเสนอใช้กลไก LMC Water Center และกลไกด้านสิ่งแวดล้อมของ MLC ร่วมกับ MRC เพื่อติดตามและบรรเทาผลกระทบ รวมถึงผลักดันให้บรรจุประเด็นคุณภาพน้ำในร่างถ้อยแถลงระดับผู้นำ นอกจากนี้ ยังมีโครงการประเมินการปนเปื้อนโลหะหนักในลุ่มน้ำโขงตอนล่างที่ได้รับการสนับสนุนจากสหราชอาณาจักร และโครงการเสริมศักยภาพการตรวจวัดคุณภาพน้ำที่ได้รับการสนับสนุนจากญี่ปุ่น
นายทรงศักดิ์ ยืนยันว่ารัฐบาลให้การช่วยเหลือดูแลประชาชนจังหวัดเชียงรายและปราจีนบุรีอย่างเท่าเทียม โดยจัดสรรงบประมาณให้การประปาส่วนภูมิภาคย้ายจุดสูบน้ำดิบในพื้นที่เสี่ยง ส่วนการประกาศเขตภัยพิบัติเป็นอำนาจของจังหวัดตามกฎหมายและระเบียบที่เกี่ยวข้อง ขณะเดียวกัน ระบบประกันภัยพิบัติแห่งชาติให้ความคุ้มครองกรณีอุทกภัย วาตภัย และแผ่นดินไหวตามเงื่อนไข โดยกรณีเสียชีวิตได้รับค่าสินไหม 2 ล้านบาทต่อคน และความเสียหายต่อที่อยู่อาศัยได้รับสูงสุด 100,000 บาทต่อหลังคาเรือนต่อครั้ง
อัญชิสา ก่อกิจฤกษ์ชัย /ข่าว
ลักขณา เทียกทอง /เรียบเรียง