นายพรชัย วิทยเลิศพันธุ์ สมาชิกวุฒิสภา (สว.) อภิปรายในการพิจารณาร่างพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) คุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย (ฉบับที่ ..) พ.ศ. .... วาระรับหลักการว่า ร่างกฎหมายนี้มีสาระสำคัญด้านทรัพย์สินทางปัญญา ทั้งสิทธิในองค์ความรู้และการแบ่งปันผลประโยชน์แก่ผู้สืบทอดภูมิปัญญา โดยเห็นว่าการเปิดให้ชุมชนขึ้นทะเบียนและจดทะเบียนสิทธิในตำรับยาหรือตำราของชุมชนถือเป็นความก้าวหน้าสำคัญ อย่างไรก็ตาม นายพรชัยเสนอให้คณะกรรมาธิการวิสามัญที่จะพิจารณาร่างกฎหมายนำข้อเสนอ 5 ประเด็นไปปรับปรุง ได้แก่ การขยายนิยามชุมชนให้ครอบคลุมเครือข่ายผู้สืบทอดภูมิปัญญาข้ามพื้นที่ พร้อมมีกลไกสิทธิร่วมและช่องทางคัดค้านการขึ้นทะเบียน เพื่อป้องกันการใช้ชุมชนเป็นตัวแทนรวบสิทธิให้กลุ่มทุน ประเด็นที่สอง ให้ชุมชนมีส่วนตัดสินใจและให้ความยินยอมก่อนนำภูมิปัญญาไปใช้เชิงพาณิชย์ พร้อมกำหนดการแบ่งปันผลประโยชน์อย่างเป็นธรรม โดยไม่สร้างภาระเกินควรแก่ผู้ประกอบการรายเล็ก ประเด็นที่สาม เพิ่มความคุ้มครองให้ครอบคลุมการนำตำรับชุมชนไปพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพรใหม่ เพื่อไม่ให้เกิดช่องว่างในการจ่ายค่าตอบแทนแก่ชุมชน ประเด็นที่สี่ ทบทวนสิทธิชุมชนให้ได้รับความคุ้มครองอย่างเป็นธรรมเมื่อเทียบกับสิทธิส่วนบุคคล และประเด็นที่ห้า เปิดโอกาสให้หมอพื้นบ้าน ผู้สืบทอด และตัวแทนชุมชนร่วมกำหนดนโยบายและหลักเกณฑ์ พร้อมเปิดเผยข้อมูลการใช้เงินกองทุนภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย ว่าสนับสนุนชุมชนและหมอพื้นบ้านโดยตรงมากน้อยเพียงใด
นายพรชัย ย้ำว่า การเปิดเผยภูมิปัญญาเพื่อขอรับความคุ้มครองไม่ควรทำให้ชุมชนเสี่ยงต่อการถูกนำองค์ความรู้ไปใช้เชิงพาณิชย์โดยไม่ได้รับผลประโยชน์อย่างเป็นธรรม
คณรัตน์ ยินดีมิตร / ข่าว
ลักขณา เทียกทอง / เรียบเรียง